P O E Z I

  

V D E S   M E   T R Ë N D A F I L I N

 

 

ELIFE LUZHA

                                   P R I SH T I N Ë  2 0 0 7

 

PARATHËNIE

 

     Duhet thënë që në fillim se libri ''Vdes me trëndafilin'' i poetes Elife Luzha është një libër i padjallëzuar. Është libër i tillë sepse këto poezi i krijon pasioni i vazhdueshëm dhe sublim i saj për Kosovën, familjen e shoqërinë, për jetën shqiptare në përgjithësi, krahas intimes të cilat janë alfa dhe omega e udhës së saj jetësore plot krajata. E terrorizuar qysh e re, ajo nuk ka edhe si t'i ikë këtij mozaiku motivor. Si një vash e futur herët në dhembjen e tokës së saj, doemos e krijon Mbi-Unin i cili tërë jetën do ta udhëheq nga Kosova (poezia ''kthimi''). Poetja nuk e reflekton urrejtjen e as inatin, por e reflekton revoltën, sepse atëdheu i saj padrejtësisht vuante robërinë. Përkundrazi ajo udhëhiqet nga dashuria, nga dashuria për vendëlindjen, fëmijët dhe jetën në tërësi, por asnjëhere pa e gënjyer veten se liria mund të vie një natë nga një derë që nuk e sheh kush. Me urtësi ajo shtrinë në motivet e saj historinë dhe ëndërrën shqiptare përmes artfjalës që në një mënyrë bart edhe përvojën e saj të idhët jetësore. Ajo është një krijuese e ndjenjës dhe sinqeritetit sepse sinqerisht e shpirtërisht i ishte përkushtuar dashurive të saj të mëdha. Përkushtimi i saj me plot devotshmëri por gjithmonë pa dashur të bie në sy, thuase e la në anonimitet, për ta rizbuluar pikërisht ky libër vjershash, këto poezi dhe vetë kthimi i saj në Kosovë, që paraqet edhe vazhdimësinë e pashkëputur të veprimtarisë së saj. Në këtë libër, autorja, dëshmon fuqishëm forcën e saj dhe pushtetin që ka mbi ndjenjat e veta, duke arritur suksesshëm që pikat më të rëndësishme të jetës së saj ti disiplinoj mes vargjesh e figurash, pa rënë në patetikë, por duke u shprehur në mënyrë të emancipuar për gjithë botën e saj të tronditur dhe ndonjëhere të humbur shpirtërore. Këtë e dëshmojnë poezitë ''Lindja ime'', ''kthimi'', ''Vdes me trëndafilin'', ''Mikes sllovene'' dhe poezitë kushtuar fëmijëve të saj dhe atyre të vendlindjes e që gjithësesi janë tjerë nga ata të vendeve në liri, sepse tjera ëndërra kanë ata. Autorja flet përmes gjuhës së figurave, duke arritur të krijoj një gjuhë të asociacionit dhe poezinë duke e ndërtuar me më pak fjalë, por me më shumë ndjesi dhe meditim. Përkundër që shpesh merret me motive të ashtuquajtura historike, ajo i ik folklorizmit me mjshtërinë e saj, i ik rrëfimit dhe e lë lexuesin në mesin e figurave dhe shqetësimit të saj poetik. Ky libër para së gjithash paraqet edhe arsyen e jetes së saj, duke treguar që imagjinata është ajo që e shpëton njeriun nga humbja në rrugën e vështirë jetësore. Libri në fjalë është një dëshirë e arsyes së të jetuarit dhe krijuarit të autores.

Qibrie Demiri’Frangu

 

 

 

KTHIMI

Lindja ime

Nga vrimë e gjilpërës

Kam lëshuar zënë

Për të parën herë

Për të qepur

Flamurin.

           

Plisin

Kam zbardhur

Duke skuqur bozhurin

Pafundësisht

 

Nga djepi

Ika maleve

Për të ngjallur

Arkivolin

 

Linda mbi re

Të ndjek pas

Mic Sokolin

Ninulat

I kisha tragjedi

Unë fëmija

Që mbaja gjallë

Të zezën nënë

 

Linda

Nga pranvera

Të ringjallem

Në dimër

 

Linda

Nga kënga

Të rroj në pikëllim

 

Në Kaçanik

Linda nga një hark

Ylberi

Të rroj e përjetshme si bijë

Shqipërie

 

Linda

Nga thinjat

Të rroj

Me lodra fëmijësh

 

Te një shtizë flamuri

Hodha shtat

Me akrepat e orës

Masja shekujt

 

Erdha e përjetshme

Sytë

Kurrë mos t'i mbyll

Linda nga hëna

Të vdes

Tek një yll

 

Kur binte telefoni

 

Gjithë dhembjet

Më përshkonin

Kur binte

Telefoni

Nga Kosova

Çdo të thoshin

 

E vranë e dogjën

Dhembjët e lindjes

S'i përballon dot

Kosovë

Ky ankth i imi

Nuk ishte

Vetëm një mot!

 

Poezia

 

Vetëm ti

Ma di shpirtin

Dhe atë pikën

Në zemër

Ti vjen si era

Ëndërrën ta takosh

 

Kufi për ty s'ka

Vjen si hije

Si shpirti

Vetëm ti e din

Si më gjen

Prushin ma sjell

Shpirtin

Ma mashtron

S'di nga vjen

Nga shkon

 

Krijon të palindurit

Rizgjon të parët

Merr udhët e udhëve

Të takosh

Dhembjen

 

Gjithëçka ke e s'ke

Çdo gjë mban e s'mban

Zjarrin

Për Kosovën

Në shuplak ma sjell.

 

Mbolle parullat

 

Njeriut të shkretit

I mbolle vdekjen

I hoqe jetën

Diktaturë moj

 

Pemës së jetës

I thithe lëngun

Shkule fidanët

Mbolle parullat

 

Si bishë

Te njerëzit

Ngjite trishtimin

Me xhaxhi Stalinin.

 

Shqipëria në ekran

 

Më vjen

Mbrëmjeve

Me këngët zëlarta

Më vjen

Si shpirti i lodhur

Si dita e Kosovës

Dhe më ngroh

Dimrin tim.

 

Vendlindjes

 

Në majë lapsi

Më rri

Asgjë tjetër të shkruaj

Nuk di

Të sjell në mendje

 

Bashkë

Me fëmijërinë

Kur haheshim

Me Serbinë

 

Sa thekshëm

Dëgjoj

Zërin tëndë

Edhe në gjumë

Lojën bëjë

Tek i yti

Lum.

 

Fëmijët e vendit tim

 

Ndryshe

Ëndërrojnë

Dhe

Hanë e pinë

Krejt

Ndryshe

 

Dhe mbathjet

I kanë ndryshe

Dhe dimrin

E presin

Me pak frikë

Ata

Janë ndryshe

Nga fëmijët

E tjerë

Edhe gurët

I shohin

Si bomba.

 

Qetësi

 

Më leni

Të qetë

Tek rri pranë një varri

Nuk është

Si varret e tjera

 

Pushoni pak,

Ju lutem

Po pres

Të vij një flutur

Në ajër

Me krah të bëjë

Fytyrën time

Derisa rri

Pranë këtij

Varri.

 

Do të kthehem

 

Do të kthehem

Ai gur ka vite

Që më thërret

Do të kthehem

Stalla e vjetër

Ëndërrën ma mban peng

 

Do të kthehem

Që njëmijë vjet

Më thërret lumi

Të më freskoj buzët

Shkrumb

Nga malli

Të më kthej letrën

E zverdhur

Me shkronjat e saj

Zemrën

E pata mbështjellur

Që t'mos

Ngrijë

 

Vetëm edhe pak

Ju lutem

Sa ta shoh dritën

Do të kthehem.

 

Rrezet

 

Mes mureve monotone

Rrezet e diellit

Thejnë

Heshtjen e vetmisë

Si babagjane

Hyn

Mes qelqit

Të dritares sime

Pa lule

Më kot mundohem

Ta përgëdhel

Shpresën

Se çelin

Trandafilat

Edhe

Në dritat e brishta

Eh sa herë

E murosi

Diku mendimin

E ndarjes

 

Kah eci

 

E vetme

Rreth lumit

Duke thurrur

Këngë dashurie

Për veten

Për fluturat

E di se më pret diku

Mes harqeve të ylberit

Shpresa ime

Me mashtrim

E ngjyrosur

Sërish më sfidon

 

Ndeshja me fatin

 

Rëndë më peshon malli

Fati

Me syt e korbit gjeloz

Më rrënon dritën

Dashuria

Sërish s'mu përgjigj

Sa here e pyeta

Si për inat

Ndërtonte heshtjen

Ti më pret

Me durimin copë - copë

E di

Tek ashti yt

Strehë do bëhem

Për sy

Tek mezhdë e arës

Tënde

Lulëkuqe

Do të mbijë

Gjithësesi

T'më kesh

Për zbukurim

Në dasmën tënde

Sa kam dëshirë

Të jem grimc guri

E diademit tënd

Dhe lulebore

Balsamosur

  vellon tënde

Të kuqe.

 

KALENDARI I SHPIRTIT

 

Horizont

 

Nga maja e shkëmbit

Zgjata duart

Desha t'kapi

Detin

Ah ç'kënaqësi

Në detin e pakapshëm

Befas

Pulëbardha më qukiti dorën,

Më tërhoqi vërejtjen

Për ujin e trazuar

Pulëbardha

E dashura e ujërave.

 

Kaçanikasja

 

Rreth vetullës

Shaminë

Ke lidhur si në zi

Mos qoftë

Kob i yti

Me lotin e freskët

Në buzën qershi

Ty bijë dardane

Ç'mënxyrë

Të ka rënë në sy

Në pragun e derës

Pret

Zemrën e ke humbur

Diku

Fajson gurët

Lumin

Që si fëmijë qan

Gjëmë pret

Nga qielli

Retë mos prit të pushtojnë

Kaltërinë

Hidh krahut gjerdanit

Grykat

Le të gjallëojnë.

          

Rrugët

 

Monotone

Më është bërë

Ecja e vetmuar

Rrugëve të botës

Zëmadhe

Këmbët e rënduara

Sytë

Kërkojnë

Terrin

Që leht

Ta ndjejë mashtrimin

Preku kokën

Fytyrën

Trupin tim

Si një qytet

Të panjohur

E hulumtoj

Deri në zemër

A thua

Ç'kam ndryshuar

Nga kjo rrugë e gjatë

Mos stinët

Më vranë

Me dhembjet e tyre

Pa emër

 

Takimi me trishtimin e bukur

 

Deti pa mëshirë

Nxjerr të vjellurat

Nga thellësi e tij

E rëra

Peshë

Valët me shkumbëza

Shkëmbin

Joshin

Si me të puthura

Vështroj

Llahtarisht

Llahtaria nga liqeni

I lasgushit

Në detin tim është shtrirë

Sa here

Të tillë e shoh

Me trishtim takohem

Përqafohem

E ndjejë

Bukurinë e rrallë.

 

Sllovenja

 

Qetë

Si krah mjellme

Më shtrinë

Dorën

Si një copë zemre

Më lëshon shikimin

 

Mikesha ime

Sllovene

Më takon

Me mall rinie

Më rritë

Dashuri në zemer

Trishtimi

Bëhet hije

 

Të tre fëmijët e tu

Engjuj

Që rreth më rrinë

Nuk e dinë

Se në ta shoh

Lirinë

Që e duan fëmijët

E vendlindjes sime.

 

Lotët e dashurisë

 

Sllovene

Mikja ime

Lotët fshinë

Në faqe

Me një

Cepbuzëqeshjeje

Lutjen

për fëmijët e globit

e thotë

si për bukën.

 

Kosova në violinë

( djalit Arbrit  )

 

Me dorën e vockël

Moxartin ringjall

Sonatë e Shopenit

Hap çdo petale

 

Salla

Plot arom muzike

Im bir

Luan Mazurkën

Paganinin trand

Që të tregoj shpirtin

E kosovës

 

Duartrokitjet

Për Kosovën

Në violinë

Sikur të mund t'i bëja

Drita lirie

 

Eh, Arbri im

Për plagën

E Kosovës

I vogël është

Ky kurim.

 

Ngjyrat e dashurisë

 

Ngjyrat e dashurisë

Nuk i ka

As piktura në mur

Atë nuk e pikturojnë

Asnjë pal duar

 

Ngjyrat e saj

Që netët t'i bëjnë ditë

Mund

Zemrën ta errësojnë

Kot i ke sytë.

 

Kalendari i shpirtit tim

 

Horizontet

Me ylbere coptuar

Mëngjeset

Me bar të qulltë

Janë varur në

Kalendarin e shpirtit tim

Çdo ditë

Dielli varet i përgjakur

Hëna zgërdhihet

Me dritën e saj naive

Në trurin tim

Vijëzoj me ngjyrë të kuqe

Tek ditë e fundit

E muajit

Kur ty të pashë.

 

Imagjinim

 

Me lot krijova

Lum

Lumi rrodhi

Në det

Atëherë

U ngrit vala

Sa se përpiu

Shkëmbin

Sa pata dëshirë

Të shihje

Se si shkumbëzat

I bëra zingjirë

Matan detit

I hudha

Desha të vij

Tek ti

Si në ëndërra

A thua

Në ëndërra

Të krijova edhe ty.

 

Eja

 

Sa me mall

Të vështroj

Se si ti mejton

Valë e detit

Më përpinë

Kur i heshtur

Pranë më kalon

 

Qiellin

Mbushur plot

Me yje

E vështroj

Për çdo natë

Një nga një i lidh

Nyje

Thurri shpresën

Gjatë-gjatë

 

Mjegull turbullja

Të vërboi

Ta besoj paqartësinë

 

Do të vish

Sa dielli s'shkoi

Shih pranverën

Shih kaltërinë.

 

Ngjyrim

 

Engjëllin

Këtu pranë

E ndjej

Në bebëzën

E dritës

Këndon këngën

E amshimit

Agmia e vesës

Buzët më njomëzon

Në një anë të qiellit

Shoh diellin duke lindur

Në anën tjetër

Zezona pushton

Zgjas duart

Nga qielli

Të kap një grusht

Rreze

Si kordelet e shpresës

Së copëzuar

Atëherë dielli

Më buzëqesh

Me dritën e trishtë

Mos u brengos

Më thotë

Edhe atje kam

Për t'ndriquar.

 

Ngjyra vjeshte

 

Vjeshta verdhomë

U shtri

Ngadal

Dhembshëm

Në faqen e tokës

Pjalm 

Brymë kudo

Janë molisur lulet

Dhe bari i gjelbërt

Nga kopshti im

Iku bilbili

Është strukur

Diku si unë

Në zemrën tëndë

Në qoshet

E mërdhira

Duke m'i ngrirë edhe më

Dëshirat e mpira

Tek ngjyrë e verdhë

Dhe e kuqe

Gjen prehje e qetësi

Ah pranverë

E gjelbëruar

Kur do të takoj

Sërish ty

Me zemrën që më ka

Ndry.

 

PAGJUMËSI

 

Zgalem

 

Me ngjyrën e kaltërt

Hyra në thellësi të detit

Ndesha një yll magji

Me krahët e tij

Bëra krah zgalemi

Se ku u nisa

Se di

 

Dasmë në shtëpinë time

 

Tymi i ogjakut

E veçon sot

Shtëpinë time

Zjarre të mëdha

Po ndizen

Shtëpia është bërë

Lule

Orkide

Flamujt

Vocrrakë të gëzuar

Prekin qiellin

Nëpër podiume

Sot s'ka fjalime

Vajzat do t'i këndojnë

Dhëndërrit

 E nuses

Si jetës

Tupanët

Do t'i kemi kushtrim

S'do kujtoj gjakun

Kënga sot.

 

Rreth Lublanicës

 

Qielli u përflak

Kush e di për të satën herë

Nga perëndimi i diellit

Yjet të përgjumur

Ende s'duken kund

Fllad i freskët mbrëmjeje

Më zhburoi mendjen

Tek po ecja

Rreth lumit fjalë shumë

Degët e shelgjeve

Si flokët e vashës

Përdredhur

Më miklojnë faqet

E zbehura si kjo ditë

Për një qast u ndala

Pranë shelgut

Malli rëndë

M'peshon në shpirt.

 

Pagjumësi

 

Tërë natën sonte

Hëna u zgërdhi

Me mua

E yjet lozin vallen e amshimit

Edhe mëngjesi

Sot më bënë dredhira

E nata kujtimet

S'do të m'i

Përgjumë.

 

Jam

 

Jam degë

Nga trungu i pemës

Shkëputur

Një gjethe

Nga rremi degës

Këputur

Një pikë lot i derdhur

Nga nëna e mjerë

Mall i nuses

Që pret në derë

Që pret një pranverë.

 

Në kuvlinë e mendimit

 

Kalova andejpari

Kur për të parën here

Zemra dithëroi

Si gjethi i pemës

Në flladin e pranverës

Kalova

Dhe pash copa ëndërrash

Si degë shelgu

Pas furtunës së vjeshtës

Atë natë

Hëna

Saq i skuqur ishte

Unë bëja luftë

Me dyshimin

Yjet tufë lulesh

Në dorën time

Përflaken nga dashuria

Të fluturoja doja

Si mendimi

Nga kuvli e errët truri

Të gozhdohem

Në horizont

Si lavëjerrës i orës

Prej druri.

 

Mirësia

 

Është në ty njeri

Që akullin e shkrinë

Me fjalën e pathënë

 

Është këngë

E shpirtit të ri

Të zgjatë jetën

Si luleja me magji

 

Mirësia

Bimë e shpirit

Të mirë

E bënë botën

Më të dlirë.

 

Takimi i fundit

 

Zemrat u dridhën

Nga ndjenjë e harlisur

Pa fjalë

Dhembja u ngjiz

Me lotin

Në buzë të përtharë

Fjalët e pathëna

Lëng  bore

Në shikimet plot zjarr

Nuk e dita

Të besoj nuk deshta

Për erërat që frymojnë

Detrat ngrehin dallgë

Po ylberët

A ka kush i ndal.

 

Drejtësia

 

Unë

Nuk ta fala besimin

Ta firmosje diku

Mbi trupin tim

Hieroglifet

U ngjyrosën

Në zgavrat e syve të mi

Korbat

Mbijetojnë gjithmonë

Kudo rreth meje

Gjarpërojnë

Milingonat

Pirmidet murojnë

Faraonët ti varrosin

E kur ti të vish

Do të jem zhdukur

Tek asht i tokës

Ti

Varu dikund

Tek gjëmbat e trandafilave

Të egër.

 

Shoqërim

 

Një grusht kallinj

Në vazo

Mbi dritare i vura

Në dhomën time kube

Befas dritarja

Plot zoçka

U mbush

Matan qelqit çukitnin

Si në fushë

Në brishtësinë

E zemrës sime

 

Poeti mysafir

 

Kur poeti

Na erdhi në shtëpi

Çdo gjë skaj më skaj

Dha, ngjyrim të ri.

 

Erdhi poeti

Me të ëmbëlat thinja

Sendet ndër dhoma

Po rrinin si ndër rima.

 

Nëpër shtëpi

Tek më ndlej dora

Me majat e gishtave

Prekja metafora.

 

Vargjet e mia.

Pranë tij, sadopak

U tkurrën nga drojtja

Të rilindin prapë.

 

VDES ME TRËNFAFILIN

 

Unë e ti

 

Unë e ti -

Një zjarr, një stuhi

Unë e ti -

Një mall, një dashuri!

Unë e ti -

Një këngë, një tragjedi

Unë e ti....

..... Nuk e di!

 

Te bora sllovene

 

Pisha sllovene

Që nën borë kërrusen

Të bardha,

Të bardha ngjajnë tej hapësire

Herë si nuse Kosove

Herë kosovare nën qefin

 

E bardha

E pishave sllovene

Imazh i

Dramës sonë moderne

 

Episod  Kosove

(Vëllait Kadriut )

 

Pranvera ra herët

Mbushën dritë rrugicat.

Pipthat e bajames

Ngrinin kokë mbi ngricat.

 

Dielli thuaj ngutej

Të ulej në oborre

S'dinte, që pas tij

Fshihej re dëbore

 

Befas zemra ngriu.

Ngrin dritë e pranveres.

Drejt shtëpisë na vinte

Një makinë plot njerëz.

 

Pse je zbehur bijë?

Më tha në ankth nëna-

Ç' mynxyrë Doruntinë

Të ka thënë ëndërra?

 

Gips i zi shih, nënë

Na vjen drejt shtëpie!

S'është kalë Konstandini

Është gips milicie.

 

Milicët hiena

Me gulqima kafshe

Hynë, kërko ndër mure

Ndër ahure kashte...

 

Rrëmbyen vëllain

Si një copë Kosove

-nëna ime e fortë

S'nxorri zë prej goje!

 

Fati im

 

...nëpër fildishët e bardhë

Të dhëmbëve

Më rridhte gjaku

Në cyrrela ylberi

E ata

Sa nuk pëlcitën

Kur gjakun gëlltita

Të mos e shihnit

Këmba e juaj

T'mos i shkelte

Ato pika...

 

Mall

 

Te ara e madhe

Pata mbjellur

Ëndërrën

Nga Lubjana ia ndjej

Zemërën

 

Është lodhur shumë

Bashkë

Me nënë time

Mbi baltë

T'i shoh gjurmët

- edhe një herë

Në jetën time!

 

Varri i Tivarit

 

Varri i Tivarit

Përjetë i hapur.

S'e mendonte as Dante

Kaq të përgjakur!

 

Varri i Tivarit

Eshtra e kafkë.

Sy, që përjetshëm

Rrinë hapur mbi plagë.

 

Gjaku i Tivarit,

Humnerë e pasosur

Atje të gjithë

Rrimë të varrosur...

 

Zhgënjim lulesh

 

Në erën e luleve

Si në qiellin e shtatë

Trimi e vasha

- luanin gjatë.

 

Zilia më zuri

Mu si rrëfe

Të kërkoja Ty

Të venim atje...

Atje ku na shihte

I vetëm bliri

Trupi e zemra

U bënë

Hark floriri

 

M'u binde

T'u binda

Seç shkreptinin

Ylberët nën blirë

Ti humbe në mjegull

Unë në errësirë.

 

Vdes me trëndafilin

 

Ka diçka timen

S'di si t'i them

Edhe mua në pranverë

Zemra më dhemb.

 

Disi kah vjeshta

Zemra më rrah

Shumë ndryshe

Verdhësia jote

Më pikëlon

Vjen sërish

Pastaj

Pranvera

Na

Rizgjon.

Vazhdojmë

Dashurinë

Bashkërisht

Unë e trëndafili

 

Pjesa ime e diellit

(tim bir Besfortit )

 

Më ndrin jetën

Si pjesë dielli je

Furtunat me ty

Shpirti im më pak ndje

Je ajo drita

Në mes të jetës sime

Emrit tënd sa shumë

I ngjanë

Më hap shtigjet

Nga çdo anë..

     

 

 

P Ë R M B J T J A

 

KTHIMI

 

Parathënie

Lindja ime

Kur binte telefoni

Poezia

Mbolle parullat

Shqipëria në ekran

Vendlindjes

Fëmijët e vendit tim

Qetësi

Do të kthehem

Rrezet

Kah eci

Ndeshja me fatin

 

KALENDARI I SHPIRTIT

 

Horizont

Në kërkim

Kaçanikasja

Takim i bukur

Rrugët

Sllovenja

Lotët e dashurisë

Kosova në violinë

Ngjyrat e dashurisë

Kalendari i shpirtit

Imagjinimi

Eja

Ngjyrim

Ngjyra vjeshte

 

PAGJUMËSI

 

Zgalem

Dasëm në shtëpinë time

Rreth lublanicës

Pagjumësi

Jam

Në kuvlinë e mendimit

Mirësia

Takim i fundit

Drejtësi

Shoqërim

Poeti mysafir

 

VDES ME TRËNDAFILIN

 

Unë e ti

Te bora sllovene

Epizod kosove

Fati im

Mall

Varri i Tivarit

Zhgënjim lulesh

Vdes me trëndafilin

Pjesa ime e diellit

© Pashtriku.org

 

 

ELIFE LUZHA:

 VDEKJA E DITËLINDJES 

 

powered by Beepworld