Njė raport i gazetarit danez nga frontet e luftės  

( Tetor - nėntor 1912 )

 

 

KRYESHTABI NĖ VRANJĖ

 TĖ BURGOSURIT E PARĖ ARNAUTĖ

( Nga korrespondenti ynė i dėrguar nė Vranjė, 24 tetor 1912 )

 

 

 

O se p’i Nishit, o teri n”Kikė,

Po na pret dushmani me thikė.

O p”i Surdullit ter” n”Karadak,

I vret dushmani, o pa i pas’hak (…)

O p’i Leskovcit, o teri n’Vrajė,

O po na therrin, bre, po na vrajnė!

( Kėnga e golgotės muhaxhire pėr vitet 1877-1878 )

 

     “Kur u zgjova nė Vranjė, gjėja e parė qė dėgjova ishte bubullimat dhe krismat qė vinin nga Kumanova. Vranja dukej si njė qytet gjysmė aziatik nė mes tė maleve tė larta. Unė arrita dje nė mbrėmje me automobil. Ushtria ka konfiskuar gjithė automobilat, me pėrjashtim tė katėr automobilave qė janė vėnė nė dispozicion tė korrespondentėve. Pėrndryshe, stacioni i trenave gjendet disa kilometra larg qytetit. Tė reshurat e vrullshme tė shiut i kishin shndėrruar rrugėt qė shpinin drejt qytetit nė turma tė vogla malesh, dhe vetėm njė pip fishkėllimė i paralajmėronte rojet pėr ardhjen dhe kalimin tonė. Hotel “Vranja” ėshtė selia e shtabit gjeneral. Kėtu gjendem unė i vendosur me shumicėn e shokėve tė mi qė kemi ardhur nga vende tė ndryshme.

     Kur tė vendoset ndonjėherė nė shkallėn e historisė botėrore tė bėhet pėrzgjedhja e raporteve pėr krimet e kryera serbe mbi shqiptarėt, nga burime tė ndryshme jo vetėm austriake por edhe nga ato: italiane, gjermane, daneze, frėnge dhe ruse do tė dalė qartė e vėrteta pėr tmerret serbe tė ushtruara mbi tėrė njė popull tė pafajshėm. Porse raportet reale tė kėtyre gazetave, tė cilat gjithsesi nuk janė shteruar dhe nuk e kanė humbur peshėn e tyre dėshmuese, do tė kenė peshė shumė mė tė madhe sesa tė gjitha pėrgėnjeshtrimet false tė Akademisė sė Shkencave dhe Arteve tė Serbisė (SANA).

 

 

(Njė foto qė vlenė sa njėmijė fjalė)

Komitat serbė duke e therė njė shqiptar tė pafajshėm mė 1912!

 

 

     Hoteli funksionon si njė qendėr e njė kampi lufte. Tė gjithė oficerėt nga grada mė e lartė deri tek ajo mė e ulėta takohen kėtu nė mesditė dhe nė mbrėmje. Figura kryesore rreth sė cilės sillen tė gjithė ėshtė princi, Alexis Karagjorgjeviē, pėrndryshe djali i axhės i mbretit Petar Karagjorgjeviē. Alexis ėshtė njė oficer i ēmueshėm, i cili nuk lodhet nga pyetjet tona tė shumta qė ia parashtrojmė ēdo ditė kur kthehet nga fusha e betejės nė Kumanovė.

     Ai ulet nė mesin tonė me njė ēerek litėr verė nė dorė dhe na tregon nė gjuhėn frėnge, gjermane dhe angleze se ēfarė ka parė gjatė ditės. “Karakteristike, - thotė princi, - ėshtė se shumė pak nga tė vrarėt dhe tė arrestuarit janė trupa tė rregullta turke, shumica qė luftojnė nė kėtė front janė shqiptarė. Shqiptarė janė edhe gjithė tė arrestuarit qė sot i kam parė kėtu nė qytet, qė ishin nė grupe tė vogla tė lidhur me litarė tė hollė. Shumica e tyre kanė tė veshur uniforma ngjyrė si tė dheut. Janė tė zbathur dhe shikojnė pėrpara vetes kur ecin”. Vėrehet se shumica e tyre janė tė qetė dhe duket se janė pajtuar me fatin e vet, bile edhe pak buzėqeshin kur i fotografojmė. Fati i tyre pothuajse, po ashtu, ėshtė i butė pas lėshimit tė njė dekreti pėr lirimin e tė gjithė tė burgosurve turq nga ana e mbretit Petar. Pikėrisht sot u soll kėtu komplet njė fshat i burgosur turk. Dhe tani burra dhe gra me fėmijėt nė dorė bredhin rrugėve tė qytetit, ku normalisht nė mėnyrė jovullnetare kanė ardhur kėtu, por shikojnė si turistė qytetin. Burgu qė nė mėngjes ishte i mbushur dhe nuk kishte vend pėr mė shumė tė burgosur, tani nė mbrėmje ėshtė bosh pa asnjė tė burgosur.

 

 

     Kėtu nė Vranjė fitohet pėrshtypja e vėrtetė pėr entuziazmin ndaj luftės qė i josh serbėt. Oficerėt janė tė palodhshėm tė paraqesin shkaqet kryesore tė saj, qė sllavėt e jugut i kanė kundėr armiqve tė vet tė vjetėr. “Arnautėt (shqiptarėt) janė si kafshė tė egra”: ėshtė thėnia e zakonshme kėtu. Ata qė i kanė parė duke luftuar nė Prishtinė dhe Egri Palanka kanė kuptuar se janė njė mijė vite pas zhvillimit. Ėshtė urrejtja e madhe te sllavėt ndaj shqiptarėve: aq mė shumė nxiten shqiptarėt qė nė luftėn e pėrgjakshme dhe vdekjeprurėse, akoma mė shumė i kundėrvihen kundėrshtarit fitimtar. Lėndimet qė vijnė si pasojė e luftės sė ashpėr u ngjajnė mishtoreve. Ushtarėt sllavė me lėndime tė tmerrshme tė shtruar nė spitalin e Vranjės, janė dėshmi e njė pėrleshjeje tė karakterit mesjetar.

     Disa mijėra sllavė nga veriu, Ēekia dhe Sllovenia janė paraqitur vullnetarisht tė luftojnė krahas me serbėt. Ndėrkohė, kėta persona janė refuzuar si shkak i numrit tė madh tė ushtarėve serbė. Njė gjuetar slloven tetėmbėdhjetėvjeēar ėshtė pranuar, pasi ka qenė kėmbėngulės pėr tė marrė pjesė nė luftė. Kur austriakėt ia ndaluan kalimin e kufirit nė Semlin, ai e tejkaloi me not lumin Sava me rrymė tė ashpėr dhe u paraqit te njėri nga komandantėt nė Beograd. Kur atje u refuzua, me iniciativė tuboi njė numėr boshnjakėsh dhe shkoi pėr nė front. Aty, mė nė fund, pas shumė pėrpjekjesh, u vendos qė tė pranohet si pjesėtar i komitėve vullnetarėve. Nga ana tjetėr, studentėt nga Laibach (Lubjana) u refuzuan.

     Ne kemi nė mesin tonė njė numėr tė konsiderueshėm tė korrespondentėve sllavė dhe nė veēanti rusė, mes tyre edhe korrespondentin e njohur ēek, Klofatsch, qė po ashtu ėshtė entuziast pėr luftėn, sikur edhe revistat e buta austriake. Megjithatė, asnjė nga ne nuk ka parė ndonjė gazetė kėtu, bile edhe nuk kemi parė gjatė shtatė ditėve tė fundit ndonjė gazetė. Aq mė pak tė kemi dėgjuar diēka nga vendlindjet tona. Tani kemi njė zyrė tė rregullt tė gazetarėve me kritere tė rrepta pune. Zoti e di a do tė arrijnė letrat tona nė destinacionin e duhur. Posta dhe telegrafi janė kėtu nė gjendje kaotike. Askush nuk e di edhe sa do tė na lejojnė tė qėndrojmė kėtu nė Vranjė. Ushtria ėshtė e gatshme pėr tė hyrė nė Shkup. Edhe pse jo komforte pėr tė qėndruar, Vranja do tė ishte nė kushte tė tjera tepėr interesante pėr turistėt. Ky qytet i vjetėr turk ėshtė tejet i ngjyrosur, dhe bahēet e shtėpive shkėlqejnė me tė gjitha ngjyrat qė sjell vjeshta.

     Qyteti ka edhe njė lagje me romė, qė banojnė nė kasolle dhe kulla vėzhgimi tė ndėrtuara nga druri. Nė afėrsi tė qytetit gjendet njė mal, qė pėr momentin e konsiderojmė si vendi i qėndrimit tė tė dashurave tona. Kemi telashe tė arrijmė deri atje, si shkak i kontrolleve tė shumta nga ana e komitėve tė armatosur me bajoneta. Komitėt nuk kanė respekt edhe pėr shiritin trengjyrėsh qė e mbajmė nė dorė, sepse ata mendojnė se ne do tė dezertojmė dhe do t’iu dorėzohemi turqve. Nga ky mal gati sa nuk shohim kampin ushtarak nė Kumanovė, pasi nga kėtu shihen trenat qė bartin kafshė, miell, bukė dhe vezė deri tek vija frontale. Mjekėt e malaries, tė armatosur rėndė, marrin kuajt me vete pėr tė arritur deri te fusha e betejės dhe pėr tė arritur qėllimin. Do tė donim sikur tė na lejohej edhe neve tė shkonim bashkė me ta! Ne vėzhgojmė ēdo tym qė ngjitet nė qiell nė drejtim tė Egri Palankės dhe Kumanovės. Mirėpo grupet e njerėzve qė gjithnjė i shohim nėpėr lugina janė ushtarėt, tė cilėt akoma nuk kanė arritur te pika e zjarrtė, por i dėgjojmė krismat e tyre kur gjuajnė larg. Ndoshta do tė vijmė njėherė deri atje. Vagonėt qė sjellin ēdo ditė tė lėnduar nga fronti dėshmojnė pėr luftime tė ashpra. Neve na ėshtė premtuar se nė betejėn e madhe nė Ovēe Polje do tė na mundėsohet tė vėzhgojmė nga afėr betejėn”.

 

( Botimi nė “Riget” mė 31. 10. 1912 )

 

( Pėrgatiti: Reshat Avdiu - kryetar i “Shoqatės sė Muhaxhirėve tė Preshevės”. )

                                Preshevė - Shtator, 2011

 

___________________________________________________________________________________________________________

Shtojcė e pashtriku.org

___________________________________________________________________

 

Nė gjuhėn daneze

 

RIGET - 31.10.1912

Hovedkvarteret i Vranja -

De fųrste fangne Arnavter

Fra vor udsendte Korrespondent - Vranja, 24. Okt.1912

 

     Den svage, dumpe Rullen af Kanontordenen ved Kumanovo er det fųrste, jeg hųrer, da jeg vaagner i Vranja, en smilende halvasiatisk By mellem blaa Bjerge. Jeg kom hertil i Aftes pr. Avtomobil. Hęren har lagt Beslag paa alle Serbiens Avtomobiler, men fire var stillet til Korrespondenternes Disposition, Jernbanestationen ligger nemlig flere Kilometer fra Byen.

     En voldsom Dagregn havde forvandlet Vejene op til Byen til smaa Bjergstrųmme; gennem dem gik det over Stok og Sten i Mųrket; kun en skrilrende Flųjte advarede de bevębnede Vagtposter, vi passerede på Vejen. Hotel Vranja er Generalstabens Hovedkvarter; her er jeg nu indkvarteret sammen med stųrste Delen af de udenlandske Kammerater. Hotellet er som et Centrum i en Krigslejr. Alle Officerer fra de hųjeste til de laveste samles her til Middag og Aften.

     Midtpunktet i Kredsen er Prins Alexis Karageorgewitsch, Kong Petars Fętter, en elskvęrdig Officer, der ikke tręttes af de mange Spųrgsmaal, vi retter til ham, naar han vender tilbage fra sine daglige Rideture ned til Kumanovo, til Kamppladsen. Han slaar sig ned iblandt os med sin kvart Liter Vin og fortęller på Fransk, Tysk og Engelsk om, hvad han har set i Dagens Lųb. Karakteristisk er det, siger han, at kun meget faa af de faldne og de fangne er regulęre tyrkiske Tropper; det er Albanerne, der kęmper her i Fronten.

     Albanere er ogsaa alle de Fanger, jeg har set idag her i Byen. I Smaatrupper, bundne sammen med tynde Reb, kommer de traskende ned over Bjergene. De fleste af dem bęrer en lerfarvet »Uniform«, hvis man kan kalde de tinknappede Laser saaledes. De er barfodede og glor frem for sig. De fleste af dem synes forresten at finde sig meget roligt i deres Skębne, de har endogså et svagt Grin tilovers for os, naar vi fotograferer dem. Deres Skębne er forsaavidt ogsaa blid, som Kong Petar i Eftermiddag har udstedt et Dekret, efter hvilket alle tyrkiske Fanger skal lųslades og sendes tilbage. Uden Vaaben, som de er, er den pjaltede Hob jo ogsaa ret uskadelig. En hel tilfangetagen tyrkisk Landsby blev i Formiddag bragt hertil. Dens Kvinder og Męnd traver nu rundt i Byen med deres Bųrn ved Haanden som en Flok - rigtignok ufrivillige - Turister og beglor alting.

     Fęngslet, der imorges var stuvende fuldt, er iaften tųmt fuldstęndigt.

     Her i Vranja faar man fųrst det rette Indtryk af den Krigsbegejstring, der besjęler Serberne. Officererne kan ikke blive trętte af at fremstille de vęgtige Grunde, Sydslaverne har haft til Krigen mod deres gamle Undertrykkere.

     Arnavterne [Albanerne] er som vilde Dyr - er den almindelige Udtalelse. Den, der har set dem optręde i Kampene ved Pristina og Egri Palanha, er klar over, at de er mindst tusinde Aar tilbage i Udvikling. Er Hadet stęrkt hos Slaverne, er det ikke mindre glųdende hos Arnavterne, der i Dųdskampen endnu forsųger at bide sig fast i den sejrende Modstander.

     Saarene, der gives i Nęrkamp i denne Krig, er slagteragtige; der ligger Męnd her paa Hospitalet i Vranja med frygtelige Krumsabelhug, der vidner om et Haandgemęng af ganske middelalderlig Karakter.

     Tusinder af Nordslaver, Checker og Slovener har meldt sig til de serbiske Faner. Man har imidlertid sagt nej til dem, man har Mandskab nok.

     En frivillig slovensk Jęgerdreng paa 18 Aar har man dog taget, men han har ogsaa med enestaaende Heltemod kęmpet for at komme med.

     Da Ųsterrigerne forbųd ham at passere Gręnsen ved Semlin, svųmmede han over Sava'ens oprųrte Strųm og meldte sig hos Kommandanten i Belgrad. Da man dčr afslog hans Anmodning om at blive Frivillig, samlede han en Skare Bosniaker og vilde gaa paa egen Haand, saa endelig blev man blųdgjort og indrullerede ham mellem de indfųdte Komitaci - Frivillige.

     Studenterne fra Laibach [Ljubljana], der havde meldt sig en corps viste man derimod tilbage. Vi har en męngde slaviske og russiske Korrespondenter iblandt os selv, selve den bekendte checkiske Rigsdagsmand Klofatsch er iblandt dem; de er ligesaa krigsbegejstrede, som de ųsterrigske Blade er kųlige.

     Iųvrigt ser ingen af os en Avis, og har ikke set den i de sidste 7 Dage, ligesaa lidt som vi har hųrt et Ord hjemmefra. Vi har nu faaet et regulęrt Pressekontor, med strenge Kritikere. Gud véd, om vore Breve i det hele taget naar frem. Post og Telegraf ligger jo i Kaos.

     Ingen véd, hvorlęnge man har i Sinde at lade os sidde her i Vranja. Hęren er allerede godt paa Vej til Yskyb. Iųvrigt vilde Vranja under andre Forhold vęret et for en Turist overordentlig interessant om end ikke komfortabelt Opholdssted. Den gammeltyrkiske By er uhyre malerisk, og Haverne straaler i alle Efteraarets Farver.

     Byen har et sęrligt Zigųjnerkvarter med klinede Lerhytter og tyrkiske Tręvagttaarne.

     Sųnden for Byen ligger et Bjerg, som i Ųjeblikket er vort kęreste Opholdssted. Det kniber for os at komme derop, for de bajonetbevębnede Komitacis standser os hvert Ųjeblik; de har endnu ikke faaet den tilbųrlige Respekt for vore trefarvede Armbind og tror, vi vil desertere over til Tursca.

     Fra dette Bjerg kan vi nęsten se Lejren ved Kumanovo; vi kan se de serbiske Oksevogns-Tog som graa leddede Orme langsomt passere forbi i Dalene nedenunder os. Brųd, Mel, Ęg transporteres uophųrligt afsted til Fronten. Maleriske Kurerer, svęrt bevębnede som Hopliter, spręnger til Hest afsted hen mod det Maal, vi gerne vilde naa, hvis vi blot kunde faa Lov til at drage afsted. Vi spejder efter hver lille Rųgsky i Retningen baade af Egri Palanha og Kumanovo.

     Men de kompakte Menneske-Masser, vi kan se bevęge sig i Dalene, er Soldater, der endnu ikke er nåede frem til Bręndpunkterne. Vi kan kun hųre den dumpe Rullen langt borte. Naa, vi kommer vel tidsnok derud, den lange Rękke Vogne der hver Dag bringer saarede her igennem, vidner om, at det gaar hedt til. Og ved det store Slag ved Ovtsje Polje skal vi vęre med, det har man lovet os.

 

_____________________________________________________________________________________________________

 

Nė gjuhėn angleze

 

OF - 31.10.1912

Headquartered in Vranja -

The first captives Arnavter

 

From our special correspondent - Vranja, 24 October 1912

 

     The faint, muffled roll of cannon thunder at Kumanovo is the first thing I hear when I wake up in Vranja, a smiling half Asian City of blue mountains. I came here last night by. Automobile. The army has absorbed all of Serbia's automobiles, but four were placed at the correspondents' Outline, namely railway station is several kilometers from the city.

     A violent Dagregn had turned the roads up to town to small mountain streams, through them, went head over heels in the dark, only a skrilrende whistle warned the armed watchmen, we passed on the road. Hotel Vranja's General Staff Headquarters, here I am now billeted together with the greater part of the foreign comrades. The hotel is like a center in a war camp. All officers from the highest to the lowest gather here for dinner and supper.

     The midpoint of the circle is Prince Alexis Karageorgewitsch, King Petar cousin, an amiable officer who is not fatigued by the many questions we addressed to him when he returns from his daily rides down to Kumanovo, to battle.

     He settles down among us with his quarter-liter of wine and says in French, German and English about what he has seen during the day. It is characterized, he says that only very few of the slain and the captives are regular Turkish troops, it is the Albanians who are fighting here in front. Albanians are also all the prisoners I have seen today here in town. In small troupes, tied together with thin ropes, they come shambling down the hill. Most of them carries a lerfarvet 'Uniform', if one may call the tinknappede Laser so. They are barefoot and staring straight ahead. Most of them think the way to find himself very calmly in their destiny, they have even a faint grin left over for us when we shoot them. Their fate is so far too gentle, like King Petar in the afternoon, issued the Decree, after which all Turkish prisoners must be released and sent back. Without weapons, as they are, the ragged crowd of course also quite harmless. A whole tilfangetagen Turkish village was brought here this morning. Its Women and men now trotting around town with their children by the hand like a flock - certainly involuntary - Tourists and beglor everything. Jail that morning was crowded this evening is completely emptied.

     Here in Vranja one gets only the correct impression of the war enthusiasm that animates Serbs. The officers can not get tired of making the weighty reasons, South Slavs have had to war against their old oppressors.

     Arnavterne [Albanians] are like beasts - is the general opinion. Anyone who has seen them perform in battles at Pristina and Egri Palanha are aware that they are at least a thousand years ago in Development. Is hatred strongly with slaves, it is no less ardent in Arnavterne which death struggle still trying to hold in the victorious adversary.

     Wounds, given in Skirmish in this war, the butcher-like, there are men here at the hospital in Vranja with terrible Krumsabelhug who witnesses a scuffle of very medieval character.

     Thousands of Northern Laver, Checker and Slovenes have volunteered for the Serbian flags. However, it has said no to them, they have enough manpower.

     A voluntary Slovenian Hunters boys aged 18 have however taken, but he also has the unique heroically struggled to come up with.

     When the Austrians forbade him to cross the border at Semlin, he swam over Sava'ens turbulent flow and volunteered with the commander in Belgrade. As it is declined his request to be voluntary, he gathered a crowd of Bosniaks and would go on my own, so finally it was softened and enrolled him among the natives Komitaci - Volunteers.

     Students from Laibach [Ljubljana], who had joined a corps showed Conversely back. We have a lot of Slavic and Russian correspondents among ourselves, mere acqua intances check Semitic deputy Klofatsch is among them, the war is just as excited as the Austrians Blade is cool.

     Incidentally, none of us a newspaper, and have not seen it in the last 7 days, as little as we have heard a word from home. We've now got a regular Press Office, with stringent critics. God knows if our letters at all reaches. Post and Telegraph lies in chaos.

     Nobody knows how long you intend to let us sit here in Vranja. The army is already well on his way to Yskyb. Incidentally wild Vranja under other circumstances, been a tourist for a very interesting though not comfortable abode. The old Turkish town is extremely picturesque, and gardens shines in all fall colors. The city has a special Zigųjnerkvarter plastered with mud huts and Turkish Tręvagttaarne.

     South of town is the mountain which at the moment is our dearest abode. It is difficult for us to get up there, the bayonet armed Komitacis stops us every moment, they have not yet received due respect to our tricolor Armband and believe we will desert over to Tursca.

     From this mountain we can almost see the camp at Kumanovo, we can see the Serbian Oksevogns - Train as gray membered worms slowly pass into the valleys below us. Bread, Flour, Eggs transported continuously along the Front. Picturesque couriers, heavily armed as hoplites, explodes on horseback along toward the goal we wanted to achieve, if only we could get permission to take off. We look for every little cloud of smoke in the direction both of Egri Palanha and Kumanovo. But the compact man - masses, we can see moving in the valleys, the soldiers have not yet reached the hot spots. We can only hear the dull rumble in the distance. Well, we will surely come in time there, the long row of trucks each day brings wounded through here, shows that the apparent hot - spot. And in the great battle of Ovtsje Polje, we join in, it has been promised us.

______________________________________________________________

Pėr mė tepėr lexoni:

Artikuj nga fronti i Luftės sė Parė Ballkanike

Ēfarė raportonte gazetari danez

nga frontet e luftės pushtuese serbe

( nė tetor - nėntor 1912 )

 

__________________________________________________________________________________________________________

 

 Pėrgatiti Moderatori i www.pashtriku.org - Sheradin Berisha