Trusti dhe Fondi i pensioneve

“Miqtė” nuk janė tė interesuar tė zgjidhin problemin

e sigurimit pensional tė punėtorėve!

 

Shkruan: Afrim Morina - Prishtinė, 11. 02. 2009

_____________________

 

     Po hyjmė nė njė vit qė do tė ndryshojė shumė nė artikulimin dhe mendimin e veprimit pėr dy fenomene shumė tė mėdha. Arsyeja pėr t’iu qasur realitetit me tė cilin ballafaqohen qytetarėt qėndron nė gjendjen e vėshtirė ekonomike dhe krijimin e njė klase kapitaliste, jo me mund, por me lojėra tė pista edhe politike.

 

Trusti i pensioneve

 

     Me datėn 03.02.2009 u organizua njė debat publikė nė RTK, pėr Trustin e pensioneve. E keqja e parė ishte se udhėheqėsi i emisionit nuk e njihte problematikėn dhe e dyta se edhe mysafirėt, me apo pa qėllim, nuk dhanė pėrgjigje pėr ta ndarė Trustin e Pensioneve nga Fondi i Pensioneve.

         Me tetė prill tė vitit 2001, nga pozita e drejtorit tė Zyrės Ligjore pranė Departamentit tė Punės, me shkrim kam kėrkuar qė tė krijohen fondet:

a)      pensional,

b)     sigurimit shėndetėsor,

c)      pėr papunėsi tė pėrkohshme dhe

d)     mbrojtjen e fėmijėve.

Fonde qė i kanė tė gjitha shtetet. Atėherė ėshtė refuzuar kjo kėrkesė nė mėnyrėn mė banale nga administratori Lojosh Hethi. Kemi bėrė pėrpjekje qė kėto tė pėrfshihen nė kuadėr tė rregullores 2001/27 tė Ligjit Themelor tė Punės, por pa sukses. Kėtu fillon edhe loja e nėpėrkėmbjes sė tė drejtave tė punėtorėve, edhe pse atėherė zyrtarisht pata kėrkuar ndihmė jo vetėm nga KPA, por edhe nga gjithė subjektet politike qė vepronin nė atė kohė pėr tė na dal nė ndihmė, pėr fat tė keq ndihma mungoi.

     Mė vonė nxirret rregullorja pėr Trustin e Pensioneve dhe pa pardon tė gjithė janė futur nėn tatim, pa i konsultuar tatim paguesit, sepse ai ėshtė mekanizėm privat dhe punėtorėt kanė mundur tė orjetohen nė mekanizma privat edhe jashtė Kosove. Ky veprim do tė prodhojė pasoja, qė veē ka filluar tė reflektohet me pėrgatitjen e Ligjit Pensional, Ligjin mbi Zėnien nė Punė, Ligjin pėr Sigurim Social etj.

     Pėr tė zbėrthyer kėtė fenomen, nė radhė tė parė duhet tė dimė se ēka janė trustet dhe ku ėshtė dallimi nė mes Trustit tė pensioneve dhe Fondit tė pensioneve.

     Trusti  i mbėshtetur nė besim tė kredidhėnėsit, ėshtė mekanizėm privat, qė nė rrethana tė caktuara mundet tė falimentoj, e para dhe kanė afat tė caktuar pėr shfrytėzim tė mjeteve tė grumbulluara nga kredidhėnėsit e dyta, e, nė rastin tonė pėr vjeljen e tatimit nė pagė, pėr dhjetė vjet. Trusti mund tė falimentoj kur ti bėnė nėntė vjet e njėmbėdhjetė muaj dhe duke u frikuar nga kjo edhe nė shkrime tė mė hershme e kam trajtuar kėtė fenomen. Kėtė e ka krijuar UNMIK-u me qėllim tė caktuar, pėr tė mos pasur ne mundėsi pėr tė krijuar Fondin e Pensioneve dhe fondet tjera. E para, qė mjetet e grumbulluara tė qarkullojnė jashtė Kosovės, e qė pėr kontribut dhėnėsit janė para tė vdekura pėr dhjetė vite, e ne raste tė jashtėzakonshme (nė rast tė vdekjes sė kontribut dhėnėsit) mund tė tėrhiqen mė herėt. Kjo i ka konvenuar njė klase politike, qė atėherė ishte nė “Pushtet”, pra Qeverisė Rexhepi dhe asnjėherė nuk ėshtė kėmbėngulur qė ato mjete ti kontrollojmė ne. Ėshtė krijuar njė Bord edhe nga tripalėshmėria, mė tepėr pėr ti heshtur kredidhėnėsit, se sa pėr tė kontrolluar mjetet, kur dihet se mjetet kanė dal jashtė Kosove, por asnjėherė nuk ėshtė dhėnė llogari se ēfarė po ndodh me ato mjete dhe sa janė tė sigurta ato, se mė tepėr iu ka interesuar paga e majme, mbi njėmijė e pesqindė euro pėr anėtarė tė Bordit. Mos jemi afėr falimentimet tė kėtij Trusti, e ne pastaj tė mbetemi me gishta nė gojė, e mekanizmat garantues, nė kėtė rast UNMIK’u tė arsyetohet se ka mbaruar misionin e vet tė garantimit, ose mė nė fund tė tėrhiqen vetėm mjetet e deponuara.

 

Trusti ėshtė pengesė e mos kalimit tė Ligjit Pensional

 

     Fondi krijohet me Ligj tė veēantė, dhe dihet se Ministria e Punės dhe Mirėqenies Sociale ėshtė ajo e cila mbikėqyrė mjetet e mbledhura nga shkalla e kontributeve. Ajo nė koordinim me Kėshillin e ministrave dhe bankėn kombėtare (ne kėtė mekanizėm nuk e kemi krijuar ende dhe kot harxhojmė fjalė duke u thirrur nė pasjen e guvernatorit), pėrkujdesen pėr mėnyrėn e qarkullimit tė mjeteve me kamatė nė interes pėr kontribut dhėnėsin. Ky fond nuk ka afat tė caktuar, por aty derdhen mjete deri nė pagėn e fundit dhe shfrytėzimi i atyre mjete kalon edhe te trashėgimtari.

     U munduan mysafirėt pėr tė arsyetuar krijimin e Trustit, gjoja se ka ndryshuar mėnyra e kontributdhėnėsve dhe ka qenė dashtė tė ndryshojė edhe mekanizmi i krijimit tė kėtij fondi. Edhe atėherė ne kemi kėmbėngulur, se pėr shkak tė rrethanave tė krijuara nė Kosovė edhe pėr dhjetė vite tė zbatohet metoda gjenerata pėr gjeneratėn, e pas kėtij afati tė shkohet secili tė krijoj fondin pėr vete.

     Mysafirėt nė emision me qėllim i kanė ikur njė realitetit tjetėr, edhe pse tė gjithė e kanė ditur, se Ligji i Pensioneve nuk ka kaluar mu pėr shkak se ėshtė kėrkuar qė mjetet e Trustit tė kalojnė nė Fond, ndėrsa nuk kanė lejuar qė tė ndalen mjete tjera pėr fondin nga punėtorėt. Kjo jep pėr tė nėnkuptuar se “miqtė” nuk janė tė interesuar tė zgjidhin problemin e sigurimit pensional tė punėtorėve, por kanė qejf qė tė ketė probleme pėrbrenda klasės punėtore, qė dėshtimet e veta politike ti gjuajnė nė kėtė planė.

 

Afrim Morina: Vrasja morale e institucionalistėve nga luftėtarėt e lirisė!