Sentenca e vlerėsime nga tri romanet e fundit tė Adem Demaēit - Baci

 

I zgjodhi dhe i pėrgatiti pėr botim

Prof. Dr. Muhamet Pirraku

======================================================

 

I

 

Sentenca e vlerėsime tė Adem Demaēit nė romanin:

 

DASHURIA KUANTIKE

 

(NĖNTĖ LETRAT ELEKTRONIKE DARDHĖS)

 

◘ ”Hajde, ndihmo i madhi Zot”!

◘ Tė rrėfej jetėn time qė tė shohėsh se si shqiptarėt mė gatuan pėr tė mirėn e vet dhe se si  pushtuesit serbė mė kalitėn e mė farkuan pėr sherrin e pėr tė zezėn e vet.

◘ Njeriu pa shpresė s’ka ēfarė tė presė.

◘ Jeta nė pritje tė asgjėje ėshtė tmerrėsisht e rėndė.

◘ Tė lutem, deri sa ta ndiesh vetveten mė shumė qenie fizike sesa qenie kuantike, mė qėndro larg.

◘ Nuk godet rrufeja hithrat…

◘ Rrebeshit tė fortė i qėndrova vetėm, por bukurisė sė fortė nuk po i qėndroja dot vetėm.

◘ Rrebeshit tė fortė i qėndrova vetėm, por bukurisė sė fortė nuk po i qėndroja dot vetėm.

◘ Pa reinxhiniering individual e reinxhiniering kolektiv nuk bėhet asgjė serioze nė hapėsirėn tonė kombėtare!

◘ Mos deshe, vallė, qė ta tėrheqėsh bimėn e misrit pėr fletėsh qė ai tė rritet mė shpejt se qė lejojnė ligjet e natyrės?!

◘ Mos deshe tė shpejtosh pjekjen e misrit duke ndezur koftorrin midis arės?!

◘ E para ishte tė flakėsh tej egon! E dyta ishte tė bėhesh i natyrshėm! E treta ishte tė mos lidhesh me kohėn!...Ka kohė pėr tė gjitha...  Vetėm pėr t’u ngutur nuk ka kohė!...Vetėm mbylli sytė e hidhe dėshirėn tėnde! Univerzi punon pėr ne”...

◘ “Njė rend fjalė e njė rend gaz” dhe iku nga lidhja...

◘ Gatimi i njeriut, ėshtė procesi mė i ndėrlikuar nga tė gjithė

◘ Ne, kryesisht, gatuhemi nė mėnyrė tė vetvetishme, ose stihike si thonė shkencėtarėt.

◘ Ėshtė e pranishme dukuria qė njerėzit tanė mė tė mėdhenj janė gatuar, janė kalitur e janė farkuar nga tė huajt

◘ Ne, mė sė paku e mė sė keqi paguajmė mėsuesit e arsimtarėt tanė.

◘ Daja Ramė, bashkė me Nazif Revuēin, mikun e tij, paskėshin dalė nė mal, nė Bjeshkėt e Popovės.

◘ “Ju frik edhe do tė bashkoheni  me Shqipėrinė, mirėpo ēetnikėt janė duke futur pyka nė tė gjitha anėt”...

◘ Ka, more edhe shkie tė mirė...!?!

◘ Sepse, o dajė, ne shqiptarėt kemi mbetur as me shehėr, as me Barilevė! Ne nuk po e njohim as Zotin, as shkollėn...

◘ Zoti ka thėnė, - ndėrhyri Osman Ēaushi,-  pėr vatan nuk duhet tė na dhimbset shpirti e neve, shumicės, po na dhimbset shpirti si lepujve...

Azem Fonda! ....“Merre,-tha,-kėtė dash e preje kurban meqė tė paska shpėtuar Zoti”...

◘ “A mė jep leje qė tė dal nė mal me Adem Gllavicėn”? Unė i pata thėnė: jo! E, tash, nė vend se tė bėhej ushtar i atdheut tė vet, u bė ushtar i shkaut!...

◘ Asgjė. Edhe ky me takatin e vet po mundohet pėr tė drejtat e shqiptarėve...

◘ Shaban Shala: ”Hej, more, ēka po kujtoni ju? Kėtu ėshtė Shqipėri, more e nuk ėshtė Jugosllavi!…Kosova ėshtė djepi i shqiptarizmit, more”!...

◘ Me kėtė frikė nė zemėr, me atė rast, qesh ngritur dhe pata thėnė disa fjalė tė shkreta. E detyroi Behajdin Ismaili.

◘ Idriz Ajeti, nuk hynte “lakrave”, por ne na fuste drejt e nė “bahēen e lakrave”!...

◘ Ka shumė gjėra qė kanė vlerėn e vet nė kohėn e vet.

Paj, atėherė kur njerėzit ta kenė njohur sa duhet e si duhet rrugėn kryesore, sepse atėherė nuk do tė humbin nė detale dhe ta harrojnė rrugėn kryesore.

Ali Rysha e mulla Hysen Statovci? Ata po guxojnė e po e pėrsėrisin pėrditė porosinė e Zotit: “Unė nuk e ndėrroj gjendjen tuaj derisa ju tė mos e ndėrroni veten tuaj dhe qėndrimin tuaj ndaj meje”!...

◘ Mos i bje ujkut nėse nuk je qen i Sharrit!

◘ Nxora bllokun nga xhepi i setrės dhe lapsin nga xhepi i brendshėm dhe mbi letrėn e bardhė shkrova emrin e mbiemrin tim. Mora shkrepsėn, tė cilėn, mėzi pas tri fėrkimesh e ndeza  dhe vura letrėn mbi  flakėn e vogėl. Letra mori flakė.

◘ Sa pėr qė e kallė Filanin, e bėhesh Oso Kukė, nėna pesė pare nuk i jep!...

◘ Kjo qė tė kam shkruar deri mė tash mund tė merret   edhe si pjesa e bardhė e jetės sime.

◘ Pjesė tė pandashme tė jetės janė edhe njėra edhe tjetra. Mirėpo edhe pse e bardha dhe e zeza, e ėmbla dhe e hidhura, e mira dhe e keqja, trimėria e qyqarllėku, lindja e vdekja janė pjesė tė pandashme tė jetės. sa fort ato dallojnė  njėra prej tjetrės!...

◘ Ti e di, se ta kam thėnė, qė unė ha pėr tė jetuar e pėr tė krijuar e nuk jetoj pėr tė hėngėr.

Zhan Zhak Ruso, kam lexuar se ata njerėz qė janė mėsuar me komoditete e ushqime tė mira vėshtirė mund tė vendosin qė tė flijohen e tė ndahen nga jeta e ėmbėl.

◘ Ne tė vegjėlve, shembulli i njerėzve tė mėdhenj na ndihmon qė tė jemi kėmbėngulės dhe tė mos ndahemi nga rruga jonė...

◘E dashura Dardhė, sa lehtė ėshtė pėr t’i pėrmendur e sa vėshtirė ėshtė pėr tė ndjekur gjurmėt e njerėzve tė mėdhenj...  

◘ Ata, kėsaj dite i thonin ditė e ēlirimit tė Prishtinės, kurse ne i thoshim ditė e riokupimit.

Syla, shpesh e pėrsėriste atė thėnien e Koliqit se nga njė fjalė turqe bėn lazėm!

        ◘ Sot, si duket ėshtė njėfarė rendi i parendit...

Cvijo, motėr, po tė besoj, por ashtu si ka thėnė Njegoshi yt, “Le tė bėhet ēfarė edhe nuk mund tė bėhet”, por unė nuk kam ndėrmend as tė ik, as tė fshehėm...

◘ Dėshiroja qė gjėrat tė ecnin shpejt dhe tė kryheshin edhe mė shpejt.

◘ “Hej, djalo! Ty ta morėn lirinė e ti vajton kėpucėt”!

◘ “Po tė qeshet?! Vega jote, kapet me Serbinė! Nuk pati kush tjetėr para teje, por ti?! E le nėnėn kėrcu nė shtėpi e vet kėrrk, nė hapsane! Kjo nuk ėshtė roman, o, djalė i ri! Me letra e me shkrola nuk luftohet Serbia, o, lum shkrimtari! Ke dėgjuar ndonjėherė qė shkrimtarėt tė kenė ēliruar vendin nga pushtuesit”?

◘ Ti ke qenė merakli ta agjinosh Ramazanin dhe ja, ēetnikėt po ta bėjnė krejt Ramazan”!...

◘ Njė mendim me kohė, a nė kohė tė duhur, vlen mė shumė se njė miliardė mendime pas kohe”!…

◘ Nėse do trupin, harroje shpirtin! Nėse do shpirtin, harroje trupin”!...

◘ Kėtu qenka fakulteti i tė gjitha fakulteteve pėr tė njohur vetveten dhe pėr tė njohur jetėn nga brenda.

◘ Poeti popullor Rizah Strellci:”Hyr, shiko, provoje, bindu e pastaj fol”!... Unė nuk hyra, por mė futėn...Po shikoj, po provoj dhe po bindem se nuk paskam qenė pėr kėtė punė, as pėr kėtė rrugė...

◘ A me tė kėtillėt qė  vrasin vėllezėrit e vet e vijnė nė burg  e tėrheqin zvarrė bukagitė, do ta ēlirosh, ti, Kosovėn”?...

◘ Nėpėr pėrvojat e jetės shihet se kush ėshtė kush e kush ėshtė ēka..

◘ Nėna ėshtė punė e madhe, por atdheu e liria e popullit  janė punė mė tė mėdha sesa Nėna.

◘ Ajo vuan pėr gjithė popullin i cili nuk vdes kurrė...

◘ Nė atė ēast tė bekuar, mė shkrepi para sysh dita kur, nė praninė e nėnės sime, kisha djegur letrėn me emrin e Filan Filanit, ditėn kur me vendimin tim, nė tė vėrtetė, kisha ndėrruar jetė.

◘ Nėse qenka kėshtu si po thoni Ju, atėherė Kosova ka pėr t’jua hėngėr juve kokėn! Do ta humbni edhe Jugosllavinė dhe nė fund do tė mbeteni edhe pa Kosovėn!...  

◘ Njė forcė e madhe hyri nė trupin tim. E njoha. Ky ishte shpirti i vėllait tim.

◘ M’u kujtuan fjalėt e prof. Vojisllav Gjuriqit, shefit tė katedrės sonė, kur i pėrsėriste shpesh:”Sipas filozofisė indase Ajur Veda, BOTA nuk ėshtė ajo qė ne pėrjetojmė me anėn e pesė shqisave tona, por ėshtė ashtu dhe e atillė si ne e interpretojmė atė me anėn e mendjes sonė”.

◘ Tė tjerėt s’e dinė, por Zoti e di. Kjo ishte prova e Zotit.

◘ Kam pėr tė qeshur sepse u bėmė miq...

   ◘ Ti nuk je tamam! Ēfarė miqsh mund tė bėhemi ne?

        ◘ Miq pėr tė ēuar historinė pėrpara...

◘ Hetimet ndaj meje do tė zgjasin sa tė jeni ju kėtu e sa tė jem unė gjallė.

◘ Atje kam lexuar pėr Sava Nemanjiqin qė i thoni ju Sveti Sava dhe me tė drejtė, sepse ai bėri atė qė nuk  bėri askush: vodhi dijen e fesė ortodokse greke dhe themeloi Kishėn Pravosllave Serbe.

◘ Atje jam njohur me atė thėnien e Aleksandėr Karagjorgjeviqit qė e ka thėnė nė Prishtinė nė kthim nga Selaniku, nė fund tė Luftės sė Parė botėrore:”Slivnicėn pėr Bregalnicėn! Kumanovėn pėr Kosovėn! Nuk do tė ishim aspak pėr t’u qeshur sikur arnautėt tė mos na e  kishim veshur!...

◘ Krejt cikli i kėngėve pėr Kosovėn e deri  te mallkimi “Kush nuk shkon nė luftė nė Kosovė mos qoftė serb e bir i Serbisė”!...

        Njegoshi: “Le tė bėhet edhe ēfarė nuk mund tė bėhet”...-

◘ Nuk ka energji pa njė djegie.

◘ Dhembje e madhe, dhembje e pafund ėshtė kur digjet njeriu, mirėpo, ēfarė kuptimi ka jeta pa liri?

◘ Kėshtu, me tė keq, si janė duke vazhduar, herdo-kurdo do tė na detyrojnė qė tė ngrihemi nė kėmbė pėr lirinė tonė.

◘ Po tė mė lironin nga burgu sa isha ai qyqani, do tė mbetesha qyqan tėrė jetėn dhe do tė vdisja si qyqan.

◘ Pasi qė qumėshti tė bėhet njė herė kos, nuk mund tė kthehet mė kurrė nė qumėsht...

◘ Ja, shembulli i vėllait tim, Maliqit. Po tė kishte pasur fatin tė vdiste nga plumbat e parabellit tė atij partizan-ēetnikut, ai do tė bėhej dėshmorė i atdheut, do tė bėhej edhe njė pishtarė i pashuar qė do tė ndriēonte rrugėn tonė  drejt lirisė. Kurrfarė vdekjeje. Fati im qė e pata vėlla dhe qė shpirtin tim qyqar e zėvendėsova me shpirtin e tij trim. E, fati i tij ishte qė mė pati vėlla dhe shpirti i tij trim pati se ku ta vazhdonte vetveten e tė mos bredhte kot nėpėr hapėsirėn e pafund...Sa gėzim ėshtė tė kesh pėr ēfarė tė digjesh...Sa mjerim ėshtė tė dalėsh nga toka e, prapė tė kthehesh nė tokė, pa lėnė prapa vetes kurrnjė gjurmė njerėzore... 

◘ I kėtillė ėshtė populli im zemėrbardhė, prandaj edhe manipulohet lehtė si ndonjė fėmijė.

◘ Mosbesimi i tyre shkakton mosbesimin tek ne. Urrejtja e tyre, shkakton urrejtjen tek ne. Shtypja e tyre, shkakton rezistencėn tek ne. Dhe, ja procesi qė hap rrugėn tonė drejt lirisė.

◘ Ah, po krimb i poshtėr ėshtė, moj Dardhė, dyshimi!... 

◘ ”Nastradin, kah je duke shkuar kėshtu”? “Andej kah t’i teket gomarit”!- i tha hoxha dhe vazhdoi rrugėn.

◘ Unė e kisha provuar gjatė tri ditėve tė mia tė para tė burgut se si mund tė katandiset njeriu i shkretė nėse nuk e ka brenda vetes shpirtin e njė Maliqi... 

◘ Unė nuk dėshiroja qė ai tė vdiste si njeri, para meje.

◘ “...se Kosova nuk do tjetėr, veē me nanėn me u bashkue!...”

◘ Osman Ēaushit, tė cilėn ai na  e kishte pėrsėritur nė dhomėn tonė tė madhe me qindra herė. Nuk ėshtė me rėndėsi se sa tė dėnon Mahmuti, por ėshtė me rėndėsi se sa tė dėnon Mahbubi, dmth. Zoti!...

◘ Durimi shkakton mėrzinė e mėrzia ta han shėndetin.

Sylejman Mehmeti - Graēanica - veja boll e mirė, por nė vend tė hauj!...

Klemanso, kryeministri  i Francės: ”Mik i madh i popullit serb”...

◘ Burime tė historianėve serbė thonė se edhe vetė nėna e Gjorgje Karagjorgjeviqit kishte pas qenė shqiptare e fisit Kelmend qė nė Vojvodinė u thonė klimenti-kelmendėt.

◘ Aty ishin Shemsi Perani, Kemal Novakazi, Rexhep Parteshi, Gjon Sinishta, Luigj Nikolla

 Fahri Hasani, Ahmet Dėrguti, Ismail Hoxha, Adem Velikinca, tė gjithė tė burgosur me afat tė gjatė nga Kosova. Pas tyre erdhėn Xhevdet Datja e Ibrahim Kaloshi...

Sremska Mitovica; Varrezat e Llaēarakut, kėtu pėrtej murit, janė pėrplot me eshtra tė shqiptarėve...

◘ U pashė me Luigj Nikollėn e me disa anėtarė tė grupit tė tij si Destan Bajraktarin, e Jashar Bajraktarin, nga Theranda, Vahid Kabashin e  Xhemil Flukin, nga Prizreni e shumė tė tjerė qė i shihja pėr herė tė parė. U mbusha me plot emra dhe mė mbetėn shumė fytyra pėrpara. Ato, me kalimin e kohės do tė nguliteshin. Me ata qė njihesha qė jashtė burgut ishte mė lehtė. Shemsi Perani, Kemal Novakazi e Rexhep Parteshi, ishin njė pjesė e anėtarėve nga organizata e Rexhep Laifit qė momentalisht ndodhej nė izolimin grupor. Gjon Sinishtėn e njihja nga puna e pėrbashkėt nė gazetėn RILINDJA. Luigj Nikollėn,  pėr njė kohė tė shkurtėr, e kisha pasur mėsues nė shkollėn fillore, nė kohėn e okupimit italian... Kishte shumė pėr tė njohur e pėr tė mbajtur mend. Shėtitja zgjati gati dy orė...

◘ Ndėr shqiptarėt kishte nga tė gjitha bojrat. Kishte zogistė, ballistė, endesheistė, irredentistė, njerėz qė kishin punuar nė pushtetin lokal e mė tė gjerė nė kohėn e okupimit italian e gjermanė. Aty ishte nipi i Bajram Currit, Shaqė Curri, Ishte Hilmi Begraca-mėsuesi nga njė fshat i Ferizajt, pėr tė cilin mė thonin se pėr mė shumė se dhjetė vjet nuk kishte marrė gjellė nga kazani.  Ishte aty, biri i Ramė Bllacės, Ibrahimi, i cili kishte marrė hakun dhe kishte vrarė vrasėsin e  babait tė tij.

◘ Pėrse Shqipėria jonė, e vetmja nė Evropė, e ndarė nė gjashtė pjesė?!  – pėrfundoi Grosh Zeqiri rrėfimin e vet dhe i plasi vaji...

◘ Unė jam Bislim Bislimi, nga Prekazi.

◘ Ēka e ke ti Ahmet Delinė e Prekazit?

◘ “Paj, mire e ke dhe pėrse tė ngutem, kur po dal nga njė burg i vogėl e po kthehem nė njė burg tė madh qė i thonė Kosovė”!…

◘ Unė, nuk jam vetėm unė, por unė jam unė, bashkė me tė gjitha mbresat nga njerėzit me tė cilėt jam takuar dhe bashkė me ta kam ndarė pėrjetimet nėpėr tė cilat kemi kaluar.

◘ Mikja ime e shtrenjtė, urrejtjen e tė tjerėve e duroj, por nuk duroj dot qė tė tjerėve t’u vije gjynah pėr mua...

◘ E ndiej veten shumė tė lehtėsuar dhe fort krenar pėr kėtė qė arrita tė mbroja veten nga vetvetja ime!  Sepse, nė dakikun e fundit, pata fuqi qė ta ndalja veten time.

◘ Kjo ėshtė njė lehtėsi fort e madhe shpirtėrore pėr ata qė nuk u pėrtojnė furtunave.

Mė njih nė vepėr, sepse njeriu nuk ėshtė emri, por ėshtė vepra e tij!

 

Prishtinė, fundi i marsit 2007

*  *  *

II

 

Sentenca e gjykime tė Adem Demaēit nė romanin

 

“Alb Prometeu”

 

◘ Prometėt janė fis i zgjedhur i Zotit dhe me kėto vrasje nė Dardani ne kemi hyrė nė rrugė pa krye.

◘ Derisa para disa vjetėsh e andej, ne, me njė gisht zinim dhjetė pleshta, disa vjet e kėndej as me dhjetė gishta nuk po e zėmė dot vetėm njė plesht!...

◘ Tė gjithė mund t’i mashtrojmė e manipulojmė, por vetėm tė VĖRTETĖN E DREJTĖSINĖ – jo!...

◘ Gjithėsia ėshtė e pėrbėrė nga ėndrrat e zhgjėndrrat – nga jomateria e materia...

  Po, a bėn ta di, Nėna-Zanė, sa vjet ke?

  Njė mijė e pesėqind. – tha Nėna-Zanė pa tė keq.

◘ Nėna ime ka jetuar dy mijė vjet... Kur bullgarėt patėn pushtuar tokat tona, ajo qe mėrzitur fort dhe prandaj vendosi tė zhdukej...

◘ Kur i pushtuan bullgarėt tokat tona?

◘ Qė nga shekulli i nėntė dhe na mbajtėn nėn pushtim deri nė mbarim tė shekullit tė dhjetė. Tė gjithė kėta emra sllavisht tė maleve, fushave lumenjve, qyteteve e fshatrave, qė pėrdoren edhe sot nė hapėsirėn albėreze janė trashėgimi e  asaj kohe... 

Paj, fare, fare pak, sepse historinė tonė e shkruan, e lakuan, e shtrembėruan e falsifikuan dhe e shkarravitėn tė huajt sipas interesave tė tyre...

◘ “...kur filluan pushtimet romake, ēdo fis luftonte vetėm pėr vete....”

         ◘ Na prij, o vėlla, he ty tė priftė e mbara!

         ◘ sot po e ndiej dhe sot po ngopem me erėn vėlla!...

◘ Era e vėllait nuk pėrcaktohet dot, sepse ajo ėshtė njė, dhe ajo  ta ēon zemrėn peshė!...

          ZANAT JANĖ DIJA, VETĖDIJA, MBAMENDJA E DASHURIA E KOMBIT NDĖR SHEKUJ. – tha Hana duke lėvizur paksa nga vendi e shtoi me zė fare tė qetė:-  ZANAT JANĖ MBROJTJA E SHPIRTIT DHE E TRUPIT TĖ KOMBIT. Natyrisht, pėr ata qė besojnė...

  Shumica dėrrmuese as nuk i besojnė Zotit, as nuk i besojnė shkencės...

◘ Tė presim DUKE PUNUAR...

   ◘ Tė presim DUKE PUNUAR DERISA PAKICA TĖ BĖHET SHUMICĖ...

         ◘ Do tė presim shumė?

         SA MĖ SHUMĖ QĖ TĖ PUNOJMĖ AQ MĖ PAK DO TĖ PRESIM...

◘...politika ėshtė maza e shkencave dhe e arteve.

  Ti e di se ekonomia ėshtė shprehje e koncentruar e politikės dhe anasjelltas...

◘ Politika ėshtė tė vepruarit duke pasur parasysh sa mė shumė faktorė qė veprojnė nė  shoqėri e nė natyrė.

◘ Ėshtė faktori i depėrtimit e pėrhapjes sė shpejtė tė vetėdijes kuantike dhe i mekanikės kuantike, qė po i shpejtojnė proceset me shpejtėsi marramendėse...

◘ “Mos i  dėgjo fort lajkat e kėshillat e Venedikut, tė Papės e tė Raguzės, sepse ata i kanė qėllimet e tyre dhe janė duke tė shfrytėzuar ty pėr hesapet e veta. Me otomanėt ti lufto, por lere edhe shtegun hapur pėr armėpushime, pėr marrėveshje tė shkurtra, pėr  paqe tė kushtėzuara e bashkėpunim me interes tė ndėrsjellė...Ti e ke gjetur ēelėsin e qėndresės ndaj otomanėve, por ti nuk do tė mund tė qėndrosh gjatė vetėm dhe i izoluar.

◘ Pėr interesin tonė e tė Evropės edhe mė mirė do tė ishte, qė ti tė bėhesh edhe faktor drejtpeshimi midis Lindjes e Perėndimit.

◘ “Nuk jam kėrthi me mė dhanė ti gji”!...

◘ Porta, kėshtu, duke mbyllur njėrin sy, bėri tė mundur qė shqiptarėt tė ngriheshin nė kėmbė dhe tė fillonin tė organizoheshin pėr mbrojtjen e trojeve tė veta.

◘...diplomacia, qė nuk e ka forcėn mbrapa dhe qė nuk ka ēfarė tė ofrojė si kundėrvlerė pėr pėrkrahje nuk jep rezultate...

◘ “Pale,pale! Pa, fol moj fisnike se nuk po u besoj as syve, as veshėve tė mi!” “Hasan beg, largohu prej Austro-Hungarisė e Italisė se ato kanė pėr ta humbur luftėn. Bashkohu me Anglinė e me Francėn se ato kanė pėr ta fituar luftėn.” “Ah, moj fisnike, aq thellė kam hyrė me Austrinė e Italinė saqė nuk tėrhiqem dot prej tyre. Por, a di ēka? Hajt, shko e shiko punėn tėnde se nuk janė kėto punė pėr gra e pėr zanat e malit!

◘ Kur humb besimi, humb edhe shpirti, edhe koka, edhe atdheu, edhe dashnia…

◘..fjala motėr tingėllon, por ama fjala vėlla ushton gjithandej hapėsirės...

◘ Gazi i vėrtetė ėshtė bashkėdyzim i energjisė me dashurinė e gjithėsisė

◘ Vaji ėshtė lirim nga helmi i zemrės...

◘ Ah, o, vėllau i motrės, ti tashmė e di se ne zanat jemi mishėrim, trupėzim, shfaqje fizike njerėzore e dijes, vetėdijes dhe dashurisė sonė kombėtare.

◘ Ne jemi gėzuar pa masė jo vetėm pėr ty, por ne jemi gėzuar se e dimė qė pas teje nuk do tė vonojė dhe numri i tė kėtillėve si ti do tė rritet, do tė shumėzohet dhe kombi ynė do tė zgjohet e do tė shpėtojė pėrgjithmonė nga narkoza e nga hipnoza e mallkuar politike...

◘ Shiko ti, njė herė, vėllau i motrės, se me ēfarė pasioni, me ēfarė pedanterie, me ēfarė saktėsie, me ēfarė afshi dhe me ēfarė paturpėsie janė duke u pėrpjekur qė tė mbysin lėvizjen tėnde paqėsore...

◘ Si duket lėvizjet paqėsore janė mė tė rrezikshme se sa lėvizjet luftarake...

◘ Mirėpo, - Albit i dolėn si nė jermi fjalėt – pasi qė ai perandori romak pranoi krishterimin, ēfarė ndodhi?

◘ Zana-Hana, largoi me rrėmbim nė tė dyja anėt flokėt e gjatė e tha me gjysmė zėri:

Paj, ndodhi qė krishterimi hyri nėn sqetullėn e pushtetit dhe pas njė shekulli u bė edhe vetė pushtet...

◘...pushteti ėshtė artikull qė prishet dhe qė tė prish.

◘ Formula ėshtė tė gjithė ta marrin pushtetin mbi veten e tyre dhe tė mos lejojnė qė tė tjerėt tė vendosin pushtet mbi ta. Porsa tė ndodhė kjo pushteti e humb vlerėn e vet.

◘ Njerėzit e duan lirinė, por shumica pret qė ajo tė vijė prej dikah, prej dikujt...

◘ Shembulli vetanak ėshtė mėsuesi mė i mirė, mirėpo vetėm mėsimi po shihet se nuk po mjafton...

◘ Duhet tė fillojmė menjėherė tė lirohemi nga faktorėt mė kryesorė e mė tė afėrt qė na robėrojnė...

◘ Pėr shembull, mė sė pari duhet tė lirohemi nga frika e vdekjes, sepse kjo frikė  paralizon shumicėn dėrrmuese tė njerėzve. E, dihet se vdekje nuk ka...

◘... nėse nuk kemi mundėsi tė lirohemi me njė goditje tė madhe, atėherė le tė fillojmė me goditjen mė tė lehtė dhe le tė lirohemi nga vargoi mė i hollė dhe le tė pėrfundojmė me goditjen pėrfundimtare

◘...rruga drejt lirisė sė plotė ėshtė e pafund dhe se ne lirinė absolute nuk do tė mund ta sendėrtojmė kurrė.

◘ Sepse ne do tė shkėpusim njė nga njė vargoit qė na robėrojnė sot, mirėpo koha e ardhme do tė sjellė vargoj tjerė.

◘ Mos harro, o, vėlla se edhe mendimet ecin e duhet tė ecin me kohėn.

◘ Nėna jonė ėshtė fort e dashur, por edhe fort e rreptė. Ajo kėrkon shumė prej nesh...

◘ Pa ndarje nuk ka as bashkim...

◘ Nė politikė e nė ekonomi po nuk i nuhate herėt e me kohė, ngjarjet, gjėrat, ndryshimet e proceset qė sapo lindin e qė janė duke ardhur do tė vonohesh e, po prite derisa ata tė shihen, tė dėgjohen, tė preken e meazall-llah edhe tė shijohen, atėherė i lamė specat!.

◘ E lashė mu nė kurriz tė kodrės, atje ku ndahet pika dhe ku ndahen kufijtė.

◘ Ke dalė nga ngushtica me shkathtėsi tė madhe.

◘ Tė kaluarėn, ne, nuk mund ta zhbėjmė.

◘ Faza komuniste e ecjes sonė e pengoi nė mėnyrėn mė drastike lindjen, rritjen e zhvillimin e klasės kapitaliste brenda kombit tonė. Dhe kur dihet se klasa kapitaliste ėshtė bartėsja kryesore dhe mė e rėndėsishme e idesė dhe vetėdijes kombėtare brenda popullit...

◘ Prapa tė gjitha lėvizjeve politike, qofshin ato tė mėdha, apo tė vogla, gjithmonė fshihen interesat ekonomike.

Ēkado qė tė ndodhė le tė ndodhė, por vetėm pėr kombin tonė le tė bėhet mirė.

◘...harresa ėshtė sikur mjegulla, qėndron do kohė, por mė nė fund ajo ēohet e gjėrat dalin  pėrfushė.

◘ Kėtė e kam mėsuar nga Maharishi dhe nxėnėsi i tij Ēopra, dy dijetarėt e mėdhenj hindas. Ata e shpjegojnė shumė qartė fenomenin e egos.

◘ Ai qė nuk e njeh si duhet njė fushė as nuk di tė bėjė as pyetje me mend, por unė nuk jam nga ata qė rrudhen e mundohen tė fshehin padijen e tyre...

◘ Kur qen vėllai atdhetar, - tha Mėrkurja,-  motrat qajnė edhe kur janė zana...

◘ Vėshtirėsia mė e madhe dhe kjo vonesė e kobshme mijavjeēare ka qenė qė tė vendoset besimi, kuptimi dhe vėrtetėsia midis ėndrrave e zhgjėndrrave, midis jomateries e materies, -midis nesh.

◘ Tash e tutje, populli ynė e nesėr kombi ynė, - ndėrhyri Mėrkurja-, nuk do tė jetė mė si kojrrilat nė mjegull, si mizat pa krye, si bletėt pa amėn e tyre...

◘ Ti, vėllai ynė, si duket ende nuk je duke kuptuar se ēfarė gjėje madhėshtore ka ndodhur nė hapėsirėn e Albėrisė.

◘ A ka burra nė kėto bjeshkė, more, hej?!

◘ Kėshtu thirreshin dikur tė parėt tanė, bjeshkė mė bjeshkė...

◘...mundėsitė e Zotit, apo tė Universit, krejt njė, janė plotėsisht tė pakufishme.

◘ Krejt ēfarė i duhet kombit tonė nė kėtė moment ėshtė vetėdija e kristalizuar kombėtare.

◘...ne, kurrė, kurrė nuk i shohim, as nuk do t’i shohim tė gjithė faktorėt  qė janė tė pleksur brenda ligjeve tė jetės qė ēojnė jetėn pėrpara.

◘ Ne, ende jemi nė procesin e vonuar tė kombėsimit, kurse sa i takon botės ēėshtja ėshtė ende amorfe dhe e papėrcaktuar...

◘ Po, pavarėsia e Dardanisė kur do tė bėhet?

◘ Do tė ketė shumė lloj pavarėsish pėr Dardaninė, por pavarėsia e saj e vėrtetė do tė ndodhė atėherė kur populli i Dardanisė tė piqet dhe ty, bashkė me ithtarėt e tu do t’ju sjellė nė pushtet...

◘ Dardanėt, o, vėlla, dėshirėn e kanė tė madhe, por vullnetin e kanė ende tė vockėl. Kur ta rrisin vullnetin aq sa dėshirėn do ta kenė edhe lirinė, pavarėsinė e sovranitetin e plotė...

◘ Tė gjithė, - edhe ata qė tė duan edhe ata qė nuk tė duan, ti, duhet t’i duash njėsoj, sepse tė gjithė janė pjesė e procesit, sepse tė gjithė janė pjesė e domosdoshme dhe e pandashme e  tėrėsisė...- Ajo u ndal paksa e shtoi: - Pa plus e minus nuk do tė kishte matematikė...

◘ Aq shumė e dua dijen saqė nuk turpėrohem tė zbuloj padijen time.

◘ Nuk e kam tė qartė, ku  ta gjej atė dashuri pėr ata, qė nuk na duan e nuk mė duan?  

◘ Meqė i takon fisit, i cili ėshtė pėrcaktuar qė tė flijohet pėr tė mirėn e njerėzve, atėherė duhet tė jesh i gatshėm qė tė paguash ēdo ēmim.

◘ Universi ēon pėrpara, drejt pėrsosjes duke ndarė, duke bashkuar, duke cakėrruar e duke ngjizur tė kundėrtat e kundėrthėniet...   

◘ Bashkėjetesa e kolonizuesve dhe e tė kolonizuarve vazhdoi derisa kjo bashkėjetesė shėnonte ngjitje.

◘ Pėr tė ecur pėrpara janė tė domosdoshėm jo vetėm faktorėt pozitivė, por edhe ata negativė.

◘ Prandaj duhet t’i duam edhe ata qė na duan edhe ata qė nuk na duan. E kuptoj se pėr mendjen njerėzore ėshtė fort e vėshtirė t’i duash edhe ata qė nuk tė duan, mirėpo ata qė seriozisht e njohin Zotin dhe janė nė shėrbim tė njerėzimit mund ta bėjnė kėtė pa ndonjė vėshtirėsi tė madhe...

◘ Nė kėtė fazė tė zhvillimeve njerėzore janė duke u bėrė matje e ēmatje tė mėdha. Nė kėtė fazė janė duke u bėrė pėrcaktime, seleksionime e pėrzgjedhje nga mė tė ndryshmet. Janė duke u matur e zgjedhur mjetet. Janė duke u bėrė  grupime e grumbullime forcash gjithfarėsh e gjithandej globit.

◘ Ti, vetėm tė jesh mirė dhe nė kontakt me tė gjithė! Ti, me ithtarėt e lėvizjes sate vetėm duhet tė jeni tė pranishėm nė ēdo vend dhe nė ēdo kohė...

◘ Perėnditė, o vėlla, kanė shumė telashe. Mė sė pari kanė punė me vetveten, pastaj kanė punė me njėri tjetrin e nė fund kanė punė me turmat...

◘ Unė nuk guxoj tė gaboj sepse jam nė shėrbim tė njerėzve dhe me fatin e tyre nuk bėn tė luhet...

Paj, tė gjithė ata qė shkelin vullnetin e popujve janė njėsoj; e njėjta gjellė vetėm pjatat i ndėrrojnė

◘ Po e lėmė historinė edhepse dihet se ēka ndodh me ata qė harrojnė historinė, e po kalojmė nė tė sotmen

◘...ju me aleatėt e partnerėt tuaj po mendoni se ne do tė mbetemi fėmijė tėrė jetėn. Ju po mendoni se ne do tė jemi tė kėnaqur me thėrrimet qė na i vėrvitni ju.

◘...marrėveshjet nuk nėnshkruhen pėr qejfin e askujt, por nėnshkruhen pėr tė mbrojtur interesin vetanak...

◘ Vallė, mos pritni ju qė tė tjerėt t’ju duan juve mė tepėr se sa duan veten e tyre?

◘ Nėse politika nuk ėshtė lojė pėr tė fituar, mos qenka vallė, lojė pėr tė humbur?-

◘ Kur tė shikosh se kush merret me politikė kėndej e andej oqeanit del se merren me politikė vetėm milionerėt e miliarderėt...

◘ Ju e dini se asgjė nuk mund tė krijohet nga asgjėja. Ju e dini se jeta pėrbėhet nga paradokse tė panumėrt.

◘ Pa varfėri nuk mund tė ketė pasuri, pa pasuri nuk mund tė ketė varfėri. Pa lindje nuk ka vdekje, pa vdekje nuk ka lindje. Pa mosdije nuk ka dije, pa dije nuk ka mosdije. Ja, kėta janė disa nga paradokset mė tė rėndėsishėm. 

◘ Ne, shkurt, kėrkojmė qė tė jemi zotė nė hapėsirėn tonė.

  ARSYEJA ARSYETON, KURSE VETĖM ZEMRA DREJTPLEQĖRON…

◘ Ai sillej sikur ishte i barabartė me ne duke harruar atė thėnien latine se ēfarė u ka hije perėndive nuk u ka hije buajve.

◘ Tė gjitha krizat aktuale politike me tė cilat tash, nė njė mėnyrė ose nė njė tjetėr, po merremi, e kanė parahistorinė e historinė e tyre.

Albėrezėt kanė motive tė forta pėr tė luftuar e pėr tė vdekur, ndėrsa serbėt nuk i kanė ato motive.

◘...Turmat gjithmonė kėrkojnė heroin e vet tė gjallė ose tė vdekur qė tė mund tė bashkohen rreth tij pėr tė vazhduar luftėn qė tė sendėrtojnė kėrkesat e tyre.

◘ ”Zotėri, mund tė burgoset Volteri?!” Ēdo popull e ka nga njė Volter tė vetin. Prandaj ju kėshilloj qė ju tė modifikoni qėndrimet tuaja politike me kohėn... 

◘ Ne jemi ata qė kemi mbledhė e qė do tė mbledhim mend, kurse ju jeni ata qė mendoni se forca ėshtė ilaē pėr gjithēka e pėr tė gjitha kohėt.

◘ Zgjerimin e dalėngadalshėm tė sferės suaj tė lirisė, si  po thoni ju, ne po e ndiejmė dalėngadalė si ngushtim tė sferės sė lirisė sonė, si ngushtim tė territorit tonė dhe si ngufatje tė frymėmarrjes sonė.

◘ Sa herė qė njerėzit janė pėrpjekur qė rezultatet e pėrdorimit tė forcės sė tyre t’i kthejnė nė ligje tė shenjta kanė kaluar fort keq. Historia ėshtė plot me shembuj tė kėtillė.

◘ Pėr ata qė nuk zgjedhin fjalėt e veprimet e veta nuk do tė zgjedhim mė as fjalėt as veprimet…

◘ Nėse nuk duam qė tė na pėrsėritet historia, ne, duhet tė bėjmė ndryshime substanciale e humanitare nė politikėn tonė.

◘ Pakoja e Ahtisarit ishte pėr t’ia bėrė qejfin Serbisė terroriste e Rusisė imperiale e hegjemoniste. Ne, gjėrat politike duhet t’i zgjidhim nė mėnyrė tė pastėr e tė mos lėmė prapa vetes vatra kanceroze politike tė cilat mund tė shpėrthejnė pėrsėri. Vetėm kjo ėshtė mėnyra sesi do tė mund tė demokratizojmė Serbinė e Rusinė e jo duke u bėrė atyre lėshime tė njėpasnjėshme. Mjaft mė me hezitime, taktizime e kalkulime! Agresorėt duhet tė dėnohen e jo tė pėrkėdhelen. Kjo ėshtė rruga pėr tė qėruar hesapet me regjimet terroriste...

◘ Mjaft mė me kėshillat, sugjerimet e suflimet e dallaverexhijve, qė po na lėbyren tash njė kohė tė gjatė nga hapėsira e Dardanisė, por duhet ta dėgjojmė zėrin autentik tė popullit tė Dardanisė e ky ėshtė Alb Prometeu.  Njerėzit e menēėm, tė ndershėm e tė vendosur si ky, nė tė ardhmen, nuk do t’i duhen vetėm popullit tė vet, por edhe Evropės edhe Amerikės edhe gjithė botės.

Historia na jep, Zotėrinj, mėsime tė bollshme se nuk shkohet pėrpara duke shikuar prapa!

Hajt, na priftė e na pėrcjelltė e mbara!

                                              

  Prishtinė, 18 janar 2008

 

*  *  *

III

 

Sentenca e gjykime tė A. Demaēit nė romanin:

 

“Nėna Shegė e pesė gocat”

 

“A ėshtė jetė, moj Shegė, qė ta pres atė ditė qė tė mos e dėgjoj mė emrin Jugosllavi?”.

◘ “A ėshtė jetė, moj Shegė e ta pres atė ditė qė ta heqim Serbinė qafe?”

◘ Tė priftė e tė pėrcjelltė e mbara!...

  Mos vallė, duhet tė rrojmė si mijtė nėpėr biruca? Le tė na vrasin!;

◘ Ata do t’i vllaqitin kėta nga qielli, kurse kėta do tė na vllaqitin ne pėrtokė...

◘ E deshėm lirinė e liri falė nuk ka...Disa do tė vriten, disa do tė plagosen, disa do tė dhunohen. Si t’i bjerė kujt shorti.

◘ A ėshtė gjė mė e rėndėsishme lirimi i njėmbėdhjetė mijė kilometrave katrorė tė atdheut a paprekshmėria e “dygishtvendit”?

◘ A ėshtė mė i rėndėsishėm atdheu a janė nėna e baba? A ėshtė mė i rėndėsishėm atdheu, apo familja?

  Ajo nuk ka faj se nuk e ka parasysh njė fakt qė ne jemi, krejt njė popull, tė dhunuar e qė po dhunohemi nga pushtuesit serbė tash njėqind vjet...

◘ Dorėzimi ėshtė humbje e sigurt, kurse qėndresa ėshtė gjithmonė njė mundėsi pėr fitore...

◘ Vetėm me qėllime tė mira nuk fitohet parajsa...

  NATO ka pėr tė vllaqitė ēetnikėt, ndėrsa ēetnikėt kanė pėr tė na vllaqitė ne!

◘ Kėshtu e ka lufta pėr liri. Ata qė kanė fat ndėrrojnė jetė pėr tė mos vdekur kurrė, kurse ata qė mbeten gjallė tregojnė pėr ata qė luftuan e qė vdiqėn dhe mundohen tė sendėrtojnė idealet e dėshirat e heronjve e tė dėshmorėve tanė. Me njė fjalė:jeta vazhdon.

  Viktima tė mėdha do tė ketė, por a ka ēmim liria?!

◘ “Ēka po tė duhet, moj Belkiz, gjithė ky dukat kur s’e ke lirinė?”;

◘ “Sa shumė i duhet shqiptarit pėr tė mbledhur mend, kurse sa pak i duhet pėr t’ia falur tjetrit tė gjitha gabimet”...

  E meta e shqiptarėve ėshtė qė vetėm pasi tė kenė humbur dhentė u vijnė mentė...

◘ Nga gjithė kėto fjalė qė po qarkullojnė cilat janė tė vėrteta?

◘ Ato mė tė kėqijat janė tė vėrteta.

◘ Nė fshatrat e Dukagjinit dhunoheshin vajzat e nuset para prindėrve e burrave tė tyre tė lidhur.

◘ Ato qė patėm mbjellė para dyzet vjetėsh megjithatė nuk na shkuan kot....

  Ēdo individ e ka vlerėn e vet tė pallogaritshme.

  E keqja mbi tė gjitha tė kėqijat – ėshtė robėria.

  Ne duhet tė bėhemi dhe tė sillemi ashtu sikur nuk kemi askėnd pėrveē shpirtit tonė e Dardanisė sonė.

◘ Unė jam duke kėrkuar Helin, prandaj tė gjitha rrugėt sot janė tė miat...

Paj, nė fillim do tė bėhet njė ēorbė qė nuk do ta hajė as qeni, por populli ynė kur mos ta ketė terrorin ēetnik do t’i harrojė e do t’i falė tė gjitha...

◘ Po, a do t’i njihet popullit tonė e drejta pėr tė vendosur vetė pėr fatin e vet?

◘ Jo, kėtė tė drejtė shqiptarėt e humbėn me nėnshkrimin e Marrėveshjes sė Rambujesė...

◘ E, pėrse e nėnshkruan Marrėveshjen e Rambujesė?

◘ Sepse e ndalėn luftėn...

◘ E, pėrse e ndalėn luftėn?

◘ Sepse nuk deshėn tė vdisnin...

◘ Po, a pak kemi vdekur deri mė tash, zotėri Azem?

◘ Kemi vdekur shumė se jo pak, mirėpo kėrkohej qė tė vdisnim edhe mė...

◘ A bėn vaki qė edhe krahu i luftės qė pėr tė mos lejuar qė krahu i joluftės ta fitonte pushtetin nė pjatė e bėri kėtė hap?

  Disa mendime tė mėdha nganjėherė shkrepin pa e ditur se prej kah  vijnė e nga kush vijnė...;

◘ Mendja e gruas shpesh ėshtė burgi qė shpon mė thellė se mendja e burrit…Burri vetėm mbjell, por gruaja pjell…

  Sipas lavrės edhe vllaēa

  Ah, sa vėshtirė qenka tė bėhesh trim, por pastaj sa lezet qenka tė jesh trim!...

  Mė sė mirė ėshtė, o vėlla, tė mė dėshirosh qė tė mė prijė e tė mė pėrcjellė e mbara...

◘ Fara e lirisė ėshtė njė pemė e ngadalshme dhe tė shumtėn e herės ata qė e mbjellin nuk e presin... - E, edhe n’e pritshin, tė shumtėn e herės, iu bien hise gėrdhajat...

  Na magjupat po martova heret mos me na hupė fara...

  “O, i lumi e i madhi Zot, ma ruaj gjakftohtėsinė, ma forco guximin e ma kthjello mendjen mė shumė se kurrė”!...

  Atyre qė i besojnė, Zoti u ndihmon.

  Gocat janė nė kulmin e  dėshpėrimit e tė pezmit, por edhe nė kulmin e gatishmėrisė me u flijue...

◘ Njerėzit tanė duhet tė mėsohen e tė mbushen me pezėm edhe nga fatkeqėsia e tė tjerėve e jo vetėm kur ta provojnė nė lėkurėn e tyre!...

◘ Si po e shihni Zoti nuk i ndihmon ata qė shtypin e vrasin popullin e pafajshėm e qė dhunojnė vajza tė ndershme.

Kosovo smo sramno osvojili, sramno dėrzhali pod nashu vlast i na kraju sramno smo i izgubili!

 

         Prishtinė , 4 tetor 2008